Rutger Betlem, Eindhoven

De winning van foetaal kalfsserum (FBS) kan niet zonder ethische discussie. Het celkweeksupplement dat wordt gewonnen uit het kloppende hart van een onverdoofde kalfsfoetus. Het kalf wordt als het ware leeggezogen na de slacht van de moeder. Het Eindhovense TNC Bio biedt een alternatief voor deze wrede praktijk. Aan hun product Xerumfree komt geen koe te pas, terwijl het nagenoeg hetzelfde werkt als FBS.

Grootschalige productie van bijvoorbeeld griepvaccins is onmogelijk zonder foetaal kalfsserum. Het bevat antistoffen en veel groeifactoren en hormonen. Maar het is vaak een onzekere factor bij laboratoriumonderzoek en productie. De kwaliteit is sterk afhankelijk van wat de koe eet, in welk klimaat zij opgroeit en in welke omgeving.

Wetenschappers proberen dergelijke niet constante factoren op te vangen door grote hoeveelheden kalfsserum in één keer te kopen. Zolang er kalfsserum van een specifieke zending voorradig is, zijn de testresultaten constant. Lastiger wordt het als resultaten tussen wetenschappers onderling vergeleken moeten worden of als de voorraad opraakt of de houdbaarheidsdatum gedurende het onderzoek wordt overschreden .

Dan zijn er nog mogelijke prionen, zoals BSE, die ongemerkt in FBS kunnen zitten. Maandblad Pharmaceutical Executive stipte het vorig jaar november haarfijn aan. ‘Het is onmogelijk om exact te weten wat er in FBS zit.’ Het magazine raadde het gebruik van kalfsserum met klem af.

Xerumfree van TNC Bio is constant van samenstelling. Het wordt volgens vast recept, zonder dierlijke ingrediënten, in het laboratorium geproduceerd. ‘Als dit werkt, dan hebben ze goud in handen’, zegt Marien Weststrate, voormalig operationeel directeur Nederlands Vaccin Instituut. ‘Maar ik vraag me af of het evenveel opbrengt als hoogwaardig foetaal kalfsserum. Als Xerumfree doet wat de makers beloven, dan zou dat een doorbraak zijn.’

Op die vraag kan nog geen antwoord worden gegeven. Xerumfree, een vinding van de in Italië wonende Luxemburgse wetenschapper Michel Fischbach (55), is pas drie maanden op de markt.

Fischbach bracht zijn vinding twee jaar geleden tijdens een vakantie onder de aandacht van oprichter Diederik Klaassen (49). Fischbach verfijnde het product, marketeer Klaassen ging op zoek naar financiering en versterking van het team. Afgelopen september trad Maarten van Tiel (48) toe tot het directieteam. De twee kennen elkaar van het buurtcafé Tapperij de Zwaan in Heeze.

In hetzelfde café werd ook een investeerder gevonden, het ondernemerskoppel Marlies Boekhoorn en Eric van Heeswijck (49). Zij staken ‘minder dan een miljoen’ in de onderneming. Het exacte bedrag willen ze niet noemen.

Voor Boekhoorn was het ethische aspect doorslaggevend. Van Heeswijck zag voordelen in een product dat al klaar was. ‘We hoeven het alleen nog in te pakken en in de markt te zetten’, zegt hij.

Een snelle marktintroductie is mogelijk omdat de waterachtige stof niet aan mensen wordt toegediend. Ze valt daardoor buiten de strenge regels van instanties als het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. ‘Het marktpotentieel is enorm’, aldus investeerder Van Heeswijck. ‘Jaarlijks gaat er $ 1 mrd om in de markt van foetaal kalfsserum, het zou mij zeer verbazen als we komend jaar niet 1% van die markt pakken.’ De oprichters rekenen desondanks voor 2012 op een omzet van $ 4 mln.

Op korte termijn is het doel het verkrijgen van een ‘Good Manufacturing Practices’-certificering (GMP), een kwaliteitsborgingssysteem voor de farmaceutische, de cosmetische en de voedingsmiddelenindustrie. Het is een ISO-achtige norm waarbij het hele productieproces op een nauwkeurig voorgeschreven en gecontroleerde wijze wordt uitgevoerd.

De wetenschap weet het product steeds beter te vinden. De aandacht op beurzen is volgens de oprichters overweldigend, het wordt steeds lastiger om alle aanvragen voor proefmonsters op te volgen. Alleen al in december werden er 170 aangevraagd, daaruit vloeiden de eerste vijftien offertes en de eerste orders voort. Er zijn inmiddels ook testresultaten van onafhankelijke instanties beschikbaar, waaronder van het prestigieuze Charité in Berlijn, een van de grootste universiteitsklinieken van Europa.

Het beschermen van die enorme marktpotentie is lastig. Xerumfree is tot op heden niet gepatenteerd. Klaassen: ‘Onze beste bescherming is zo hard mogelijk groeien.’

Oprichters: Diederik Klaassen en Michel Fischbach

Investeerders: ondernemerskoppel Marlies Boekhoorn en Eric van Heeswijck

Eigendomsverhouding: ieder een kwart

Kosten Xerumfree: ongeveer € 1000 per liter